artykuł dodany do działu Historia mediów

Historia prasy polskiej - lata 1945-1957

Krzysztof Dowgird

OKRES PRL:

Periodyzacja pierwszego trzynastolecia opiera się na kryteriach politycznych:
- Okres lubelski: lipiec 1944 - 1945.
- Okres względnego pluralizmu prasy:1945 - 1947.
- Okres budowania prasy stalinowskiej:1947 - 1953.
- Okres odwilży:1953 - 1956.
- Okres małej stabilizacji:1957 - 1970.
Okres lubelski: lipiec 1944 - 1945.
- Czas tworzenia systemu prasowego opartego na nowych zasadach:
  - "Uspołecznienie" prasy - wydawcą mogły być tylko organizacje społeczne lub polityczne, a nie osoba fizyczna.
  - Przyznawanie koncesji, a nie na podstawie zgłoszenia.
  - Cenzura prewencyjna.
  - Działalność prasowa była sterowna centralnie, więc zniknął rynek prasowy.
- Zasady te wprowadził major Jerzy Borejsza.
  - Do 1947 r. był animatorem polskich mediów.
  - On przesądził o tym, że ta prasa była spluralizowana.
  - Miał koncepcję ewolucji, a nie rewolucji systemu prasowego.
  - Stworzył w 1944 r. spółdzielnię wydawniczo - oświatową "Czytelnik".
    - Miała wydawać i kolportować prasę i książki.
    - Do 1947 r. Czytelnik rządził - był najsprawniejszy i najlepiej zorganizowany.
- Zaczął też wtedy funkcjonować nowy system obiegu informacji:
  - Władza przekazała agencji rządowej "Polpress" prawo do reprezentowania władz od strony propagandowo - informacyjnej.
- Stworzono Resort Informacji i Propagandy.
- Wtedy zaczęto tworzyć prasę społeczno - kulturalną i literacką.
  - Tygodnik "Odrodzenie".
    - Był wyrazem łagodności zmian ewolucyjnych w systemie prasowym.
Okres względnego pluralizmu prasy: 1945 - 1947.
- Ogromny wzrost ilości tytułów.
- Sprzyjająca sytuacja polityczna.
  - Powstała prasa opozycyjna.
  - Komuniści starali się ograniczać jej nakład, ograniczając dostęp do papieru.
  - Powstała prasa związana z Episkopatem Polski.
    - Tygodnik Powszechny, kontynuacja przedwojennego Głosu Narodu.
    - Tygodnik Warszawski.
    - Prężny ośrodek - Niepokalanów.
  - Niejednolite jest też stanowisko lewicy.
- To wszystko jest względne, bo reżyserowane przez władzę, która chce stworzyć swój korzystny wizerunek.
- Można mówić w tym okresie o nasyceniu tego "rynku prasowego".
  - W każdym mieście ukazują się przynajmniej dwa różne w opcji politycznej dzienniki.
  - Rozrasta się oferta tygodników społeczno - kulturalnych i literackich.
    - Przekrój.
    - Kuźnica.
    - Odra.
Okres budowania systemu prasy stalinowskiej: 1947 - 1953 r.
- Cezurą są sfałszowane wybory w 1947 r., które:
  - Legalizują władzę komunistów.
  - Pozwalają im na zaprzestanie tej gry pozorów.
  - Pozwalają im na centralizację prasy.
- W kwietniu 1947 r. powstała w ramach PZPR pozakonstytucyjna Komisja Prasowa, decydująca w sprawach prasy i propagandy.
- Powstała Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza (RSW), a upada "Czytelnik".
- Powstała wspólna polityka prasowa państw skupionych wokół ZSRR na konferencji w Szklarskiej Porębie w 1947 r.
- O tych zmianach decydował Jakub Berman.
- Istota modelu stalinowskiego:
  - Kontrola:
    - Kontrola zewnętrzna - cenzura.
    - Kontrola wewnętrzna - w strukturach partyjnych / w redakcjach.
    - Komisja Prasowa decyduje, kto może zostać redaktorem naczelnym.
  - Czystki polityczne:
    - Niewłaściwe pochodzenie.
    - Związki z Londynem.
    - Związki z prasą przedwojenną.
  - Wymiana kadr:
    - Zatrudniani są młodzi, zaangażowani i dyspozycyjni ludzie.
  - Permanentna kampanijność:
    - Non stop mobilizowano społeczeństwo do gotowości i różnych działań.
  - Uniformizacja treści.
  - Monopol PAPu:
    - Filtrował informacje wg zaleceń politycznych.
  - Mistyfikowanie rzeczywistości.
Okres odwilży: 1953 - 1956 r.
- Związana ze śmiercią Stalina.
- Na zjeździe partii w 1954 r. pada postulat, by traktować czytelnika podmiotowo.
- Radio Wolna Europa publikuje relacje płk Światły, który demaskuje kulisy władzy.
- W 1954 r.:
  - Tygodnik "Dookoła świata".
- W 1955 r.:
  - Prasa zaczyna mówić ludzkim głosem.
  - Odbywa się Festiwal Młodzieży.
  - Pojawiają się artykuły o zachodzie.
- W 1956 r.:
  - Wypadki czerwcowe komentowane są w RÓŻNY sposób.
  - Pojawia się Po Prostu, pismo jednoczące tych, którzy chcieli zmian w systemie (a nie zmian systemu).
  - Kulminacją jest październik, i zmiana na stanowisku I sekretarza (Gomułka).
- 1957 r.:
  - Tygodnik "Polityka" - przeciwwaga dla "Po Prostu".
  - Czystki w prasie z reformatorów - elementów wrogich.
  - Finał - zamknięcie "Po Prostu" we wrześniu.